10 апреля 2020

Ҳикмат ўчоғи (бадиа)

Оловнинг бошида тутун буралиб ўрлайди, пойида кул қизийди, шундан-ми олов ва ўчоқнинг суҳбати қизигандан қизийди. Олов оташи туфайли ўчоқ тобланади, тинмай тобланаверади, пишавериб ҳаттоки ғаройиб тарзда туси ҳам ўзгариб боради. Аслида олов ўчоғининг қуввати-ю тутатқиси сири нимада?

Ёниб битмоқ ва шамолга соврилмоқ ўтиннинг қисмати. Ёнаётиб чарс-чурс инграйди, гуриллаб куй чалади, атрофга ёруғлик таратиб ўз дунёсига сокин боқишни истайди. Ўз шуъласида адл сийратини кўрмоқ истаб ял-ял товланади. Куйган бағрини яна ва яна ёқаверади, ёқаверади.

Оташкурак эса синов дардини шафқатсизларча зўрайтиравериб қайноқ илинжларини тўзғитиб юборади. Шунда гирдобсимон даҳанида ҳаво симиради ва ҳаволаниб қаддини тиклайди, ўчоқ деворларини қучиб силайди, сийпалаб ўзи учун макон кенгликларини топишга интилади.

Ўчоқнинг истаги гуриллаб ёнмоқ, тизгинсиз олов сеҳрига инонмоқ, совуб улгурган кулдан тонмоқ. Дунё ўчоғида ҳаёт қайнайди, қалб ўчоғида эса ҳикмат.

  Муслима Ёдгорова    8.04.2020 йил

10 апреля 2020

Китоб фикр булоғини очувчи калитдир

Илк бор ёзув ҳарфларига ҳайрат ва диққат билан боққан болада савод чиқариш иштиёқи пайдо бўлади. Ўқув ва ёзувнинг сеҳрли олами уни ўзига жалб этади. Такрор машқларда малака, кўникма ва билим мукаммаллашиб бораверади. Шу тариқа у тафаккур кемасига чиқиб олиб ҳаёт денгизида суза бошлайди. Орзу-умид тўлқинлари елкасидаги нажот кемасида сузаётиб узоқ ва нурафшон манзилларга етмоқлик йўлидаги барча машаққатларни енгишда бардош имкони борлигини англайди.

Ҳаёт устоз, биз унинг тириклик синовидаги шогирдларимиз, барча эҳтиёжлар қаторида китоб ўқиш эҳтиёжини ўз қалбимизга жо этмас эканмиз, ибрат олиш удуми пароканда бўлмайди, деб ким кафолат бера олади. Ахир, ҳадисларда “Бешикдан то қабргача илм изла”, дейилган-ку.

Ўқиш ва ёзиш эҳтиёжи инсоннинг қон томирига сингиб оққанидагина фикр деб аталмиш нурли туйғу тинимсиз янгиланиб ва яхшиланиб маънавий иммунитетни мустаҳкамлаши мумкин.

Китобга кўз юмган, китобдан юз буриб, ундан қўлимизни тортган ва китоб ўқимай қўйган кунимизга дарз кетади, ўқимоқ ва уқмоқ иштиёқининг хиралашганлиги туфайли кичик ёриқлар ҳам бора-бора жарликларга айланмоғи тайин. Улар қалбимизга жароҳат бўлиб кўчади ва шубҳасиз фикрларимизни ҳам синдиради. Синиқ, узуқ-юлуқ ва ночор фикрлар тафаккур дунёимизни емира бошлайди. Ва алал оқибат ичимизда бўшлиқ ҳувиллаб, мавжуд гўзалликни ҳам қувиб чиқармоғи бор. Ички оламимиз давосини китоб мутолаасидан англанган ҳикматлар мағзидан топишимиз мумкин.

Яхши асар мутолаасига шўнғимоқлик, адабиётга мубталолик, ҳикматлар гулшанида сайр этмоқлик ва китобхонлик сурурига ошно бўлмоқлик пайтида фикрат денгизи жўш ургай. Жўшқин соғлом фикрлар тўлқинида яхши амаллар қулоч отмоғи муқаррар. Қани эди китоб ўқиш орқали маънан ташна қалбимизда тафаккурнинг мусаффо булоғини очиб унга ҳаловат бағишлай олсак.

Муслима Ёдгорова  10.04.2020 йил

31 марта 2020

Этюд

Бу синов фурсати экан-ми, оғир юк остида эзилган мисол хорғин ҳаво буғилиб, тўмсайиб олган. Гўё бундай маҳзун ҳолат ҳеч қачон ўтиб кетмайдигандек.

Тоқатсизлик туфайли ундаги хаос зўрайгандан зўраяверади ва тўзғийди. Қани эди сабр туфайли умид шамоли эса бошла-са, илинж соҳилида дард тугуни ечил-са. Балки, бутун борлиқ меҳру муҳаббат ила боқиши, табассуми гулдек ял-ял очилиши керакдир?

Ниҳоят кўк бетидаги қорайиб улгурган қат-қат кумуш пардани заррин найзалар илма-тешик қилди-ю, нур ёмғири севалай бошлади. Ҳаво эса уни симиришга тушди. Шунда рўшно илиқликдан Ерниннг юзи чирой очиб ёришди.

Муслима Ёдгорова  31 март 2020 йил.

                   Коронавирус. Карантин.

28 марта 2020

Асралиш фалсафаси

Тожли” вирус ўлим билан хавф солган бир даврда ҳар ким ўз қайиғига чиқиб олганлиги рост. Тинимсиз қалқиб, сузолмаётган турғунликда тек турмоқ осонмас. Атрофда ваҳм бўрон каби сузмоқда, ғулу кезмоқда қўрқувга бурканиб. Ҳаво кафтида ажал ташимоқда, изғиб. Шундай дамларда хавфли йўлларни ёпиб, фақатгина даво йўлини очмоқ энг мақбул асралиш имкони бўлгай. Ахир, эҳтиёт шарт, хушёр бўлиб оғзингни бекит, уйинг тамбасини маҳкам тут. Токи, яхши сўзлар ва эзгу ният учун лаб очмоқ фурсатини топиб, кўнглингни илит, фикрларингни мулоҳаза фазосида сарала, ўзингни маънан тафаккур илмига созла.

Вужудингни, яшаётган гўшангни озода тутмоқ нақадар муҳим бўлса, қалбингни тозаламоқ, кирланишдан сақламоқ ҳам шу қадар мажбурият ва масъиятдир. Тан ва дил поклигини ташқи таҳдидлардан ҳимоя қилмоқ мақсадида қалқон ясаш муҳимлигини англамоқлик зарурият. Бу таҳдид “тожсимон” вирус тўфони-ми, пул суратидаги бойлик хуружи-ми, чанг солгувчи пора қармоғи-ми бари-барисининг ҳужумига қарши бизда иммунитет имкони етарли-ми? Бугун юзга тақилган ниқоблар кўплаб инсонларни  вируслардан асраяпти. Қани эди шундай ниқоб яратилса-ки, тилдан ёмон сўзлар учиб чиқишидан ҳимоя қилса… Қўлларимизни шу қадар иштиёқ билан ювяпмиз-ки зора, қалбларимизни ҳам ювишга самимий восита топа олсак…

Табобат илмининг султони Абу Али ибн Сино: «Хотиржамлик-ярим соғлик, сабр эса шифонинг бошланиши»,-деган сўзларни бежизга айтмаганлигига амин бўляпмиз. Дунё касаллик васвасасида титраб, маҳзун тортган дамда хотиржамлик оғушида таянч топа олсангиз, билинг-ки унда ҳам жисман ҳам руҳан соғаймоқ қудрати яширин.

Барчамиз учун узоқлашиб туриб, жипслашмоқ фалсафаси бугун албатта асқотади, карантин талабида юқумли дардни енгиш умиди бор. Қудрат баҳш этгувчи Аллоҳ амри ила Халқ уммони ҳар қандай ғуборлардан фориғ бўлгай.

Муслима Ёдгорова   28.03.2020 йил

12 марта 2020

Ижод ҳақида сўз

                

Ижод сирли жараён, у ижодкорнинг қалбида, шуурида, тасаввурида уйғонадиган ўтли ҳис-туйғулар ғалаёнидир. Бу ғалаён ижодкорни гўё ўзгача оламнинг сеҳрли сарҳадлари сари етаклайди, кашф этиш сурурига ошуфта қилади.

Ҳо-ю ҳавасдан йироқ ижодий жараён шунчаки узуқ-юлуқ ҳис-ҳаяжонни ифодалаш эмас, балки тўлақонли мазмунни гўзал ва мутаносиб шаклга солиб тараннум этишдир.

Биз бадиий ижод ҳақида гапирар эканмиз, сўз санъати яъни, адабиёт-адаб илми ҳақида фикр юритамиз. Хўш адабиёт нимани ўрганади, вазифаси нимадан иборат? У ҳаётни ўрганади, образлар орқали сўзлар воситасида ҳаёт тасвирини яратади. Унинг вазифаси инсон туйғуларини тарбиялашдан иборат. Шу сабабли ижодкорнинг адабий билимлардан хабардорлиги, тинимсиз ўқиб, изланиши, маҳоратини ошириш учун қайғуриши унинг ўзининг туйғуларини сайқаллаштириб, маънавиятининг юксалишига хизмат қилади.

Абдулҳамд Чўлпоннинг сўзларига қулоқ тутинг: “Адабиёт чин маъноси ила ўлган, сўнган, ўчган, ярадор кўнгилга руҳ бермак учун, қонларимизга қадар сингишган қора балчиқларни тозалайдирғон, ўткир юрак қирраларини ювадурғон тоза маърифат суви, хиралашган ойналаримизни ёруғ ва равшан қиладурғон булоқ суви бўлғонидан бизга ғоят керакдир.”

Ижодкор ким? У ижод қилиш қобилиятига эга яъни, истеъдод соҳибидир. Ижод онларида ёзувчи гўё мафтункор, жозибали бир олам фазосида илҳом қанотларида парвоз этади, ўзининг таланти ва дунёқараши уни бошқаларнинг тасаввури етмаган самовий юксакларга олиб чиқади. “Унинг (ижодкорнинг) қўлида ўзгаларнинг қалбини оча оладиган калит бўлмоғи керак”. Илья Эренбург

Инсон қалбида дард тўлғонмаса ижод туғилармиди, ҳайрат кўз очмаса гўзаллик юз очармиди, завқ-шавқ жўш урмаса чин шеър яратилмоғи мумкин-ми? Ижодкорга нима керак? Талант, иқтидор, илҳом, бадиий маҳорат…шунингдек, унга инсонийлик, донишмандлик, ижодкорлик, руҳшунослик, кашфиётчилик, синчковлик, мўъжиза сеҳрига ишқибозлик каби хислатлар зарур бўлади. Илҳом келганда ижодкор қалбида туйғулар тошади, хаёлий жўшқинлик кучайиб, ички оламида  йилт этган чўғ алангалана бошлайди, ҳузурбахш безовталик бутун борлиғини қамраб олади ва у атроф борлиқни унутади. Ҳар қандай ижод маҳсулидан роман-ми, ҳикоя-ми, шеър-ми, ғазал-ми бари-барисидан ҳайрат, дид, янгилик, образлилик, бадиийлик, поклик, самимият, жонли руҳ кабилар уфуриб туриши керак.

Сиз қалам тебратиб ашъор битишни, мақола ёзиб уни чоп эттиришни истайсиз. Ҳавас сизнинг ўй-хаёлларингизни тинмай безовта қилиб, тўзғитмоқчи бўляпти-ми? Тўзғиган хаёлларингизни йиғиб олмоқ учун, тасаввурнинг ижодкорлик сарҳадларига етиб сайр этмоқ учун мутолаа дарёсига ғарқ бўлмоғингиз даркор. Сарафроз сўзларни сараламоқ, маънолар денгизи бўронларидан гўзалликка эврилиб чиқмоқ учун ўша жўшқин тўлқинлар ичра шўнғимоқ керак. Ижод фазосида сузмоқ илинжида унинг рангин ва ёруғ камалагига айланиб, товланмоқ нақадар муҳим. Ижод оташида ёниб, унинг тафтидан баҳраманд бўлмоқлик орзусида бўлсангиз аввало, ўз қалбингизда учқун ёқа олишингиз талаби борлигини унутманг. Ижод уммони соҳилида қолиб кетмаслик учун тўлқинга айланиб қулоч ота оласиз-ми? Ижод маҳсули бўлган бадиий асарларни кўп ва хўб ўқишга сабрингиз етарли-ми?

Бадиий маҳорат нима? Бадиийлик арабча “бадаъа” сўзидан олинган бўлиб, янгилик яратиш, ижод қилиш маъносини англатади. Маҳоратли ижодкор ўз ботинидаги фикр ва ҳис-туйғуларини таъсирчан сўзлар воситасида қаламга олади ҳамда гўзал сийратда ифода эта олади. Унинг тасаввур оламида ҳаяжон тўлқинлари мавжланади, илҳом баҳри жўша бошлайди.

Ижод бу-қалб меҳварини ёритувчи нур. Ижод бу-тасаввурдаги голографик тасвирлар жилваси. Ижод бу- қалбга илҳом тўлқини оққанидаги ҳилпираган туғ. Ижод бу-қалбдан тошган баҳр тўлқини. Ижод бу-қийноқ булоғидан симириб ичмоқ, азоб довонидан дард чекиб ошиб ўтмоқ, чексизлик уммонига қулоч отиб шўнғимоқ, олов тафтли саҳрода яйраб кезмоқ, хаёлотнинг сўнгсиз осмонида парвоз этмоқ, қувонч тоғларига тирмашиб чиқмоқ, зимистондан узоқлашиб, нурга талпинмоқ бўстонда ранг-баранг ва хушбўй гуллар сараламоқ ва инсонларга уларни дасталаб тутмоқ, ўз қалбига пинҳон сайр этиб, уни эзгулик нақшлари билан безамоқдир.

Мухтасар қилиб айтганда, ижод олами-сеҳрли олам. Бу оламга ошно бўлмоқ, назм ва наср гулшанида сайр этмоқ, наво куйларига жўровоз бўлиб, жозибасига ошуфта бўлмоқ, унинг гўзаллик маъвосига эришмоқликка ҳар бир қалам соҳиби мушарраф бўлсин, деймиз.

     Муслима Ёдгорова.