Апрель 4 2014

Фикр ҳақида ўйлар.

Не кенг кўламларда фикрлар учгай,
Чексиз оламни бир зумда қучгай.
Фикрнинг сийрати муқаррар эди,
Унинг суратин олим кашф этди.

Тўлқиндек фазода учаркан фикр,
Қани эди бўлмаса фикрда макр.
Фикр доираси беҳисоб кўпдир,
Эзгу фикр-ўй иймон учун хўбдир.

Доно фикр муаммолар ечади,
Балки зеҳн ундан қувват ичади.
Ҳар бир фикр онгда пишиб етилар,
Тил тебраниб нутқда сўнг айтилар.

Илмий фикр таҳлилларга суянгар,
Тушунча рангларига бўянгай.
Умумлашар сабаб, оқибат, ҳукм,
Хулосалар фикрларда бир туркум.

Тафаккурсиз ғоя уйғонарми,
Эркин бўлмаса фикр тўлғонарми?
Фикрнинг туби йўқ, чеки йўқ ажаб,
Айтилган сўз отилган ўқ ажаб.

Фикрни унсиз ҳам бўларкан уқиб,
Кўзу жисмингизга гар ўтса юқиб.
Беъмани фикрни қувлаб сол йироқ,
Инчунин, мустақил фикр муҳимроқ.

Ижодманд фикрлар қайнар булоқдек,
Тезкор фикр илиб кетар улоқдек.
Хўб создир бўлса фикр эгилувчан,
Мантиқий фикр мағзда тугилувчан.

Заковатдан келар фикри ноёб,
Тинглай олсанг баёни бўлар рўёб.
Бой фикрли, қадрияти юксак бўл,
Пок фикрлар уммонида безак бўл,

Элда нақл бор-энг аввало фикр қил,
Азиз инсон кейин эса фикр қил,
Ўзлигингни унутмаю зикр қил.

Апрель 3 2014

Аслият қалбда

Баландлик яхшида- икир-чикир, майда-чуйдалардан юқори турмоқлик, эзгу мақсадлар сари интилмоқликдир. Бу сабр-қаноат, ўз-ўзини тарбиялаш, ўз-ўзини ривожлантира олмоқликдир. Баландликда руҳий юксалиш бор, ўсиш бор. Баландлик-бу қалб уйғоқлигидир.
Баландлик ёмонда — ўзни бошқалардан устун қўйиб, манманлик қилмоқликдир. Мақтанчоқлигу кеккайишни одат қилмоқликдир. Бу ҳатто, ўз-ўзини менсимай ўзидан кетишдир. Кибру ҳаво аслида пастликдир.
Пастлик яхшида- бу назарини юқорига қаратган камтарликдир. Бировларга озор бермаслик, инсонларни эъзозлаш, ўзи яхши кўрган нарсаларни ўзгаларга раво кўриш. Бу сахийлик ва мурувватдир, ўзликни англашдир.
Пастлик ёмонда — бу аслида пастлаб боргувчи тубанликдир. Ўзгаларга паст назар билан қараш, уларнинг дилларини оғритишдир. Ўзини бошқалардан устун тутмоқ мақсадида иғво, туҳмат, ғараз, ҳасад кабиларга таянмоқликдир. Пастлик — бу ғафлатдир.
Ишқ яхшида, у ҳақ ишқи, барча эзгуликлар ишқи, хайрли ишқдир. Яхшиликка интилишу комилликка эришиш ишқ туфайли. У муҳаббат ила яшаш, меҳнат ва ижод иштиёқидир. Ишқ туфайли қалб ёнади ва шу ўтда тобланади, кейин эса қалб гавҳари товланади нурлар жилвасида.
Ишқ- ёмонда, у ўзлик ишқи, манманликдан фориғ эмас, барча ёмонликлар тутатқисидир, қалбни ғуборларга тўлдиради. Ўзига бино қўйган бундай ишқ инсонни тўғри йўлдан адаштиради, фақат ўзини ўзи учун севишга ундайди.
Кенглик- яхшида, у чексизлик сирларини билишга ва мукаммалликка интилишдир. Унда илм кенгликларида ривожланиш имконияти бор, кенг кўнгилга бутун олам сиғади. У орзу ва хаёл учун етиб бўлмас чегара, фикрлар парвоз этадиган макон. Эзгулик уруғларини экиш учун поёнсиз ҳудуд. Улуғлик тафаккурнинг кенглигида намоён бўлади.
Кенглик- ёмонда, у ўз ўрнини билмай бошқаларнинг сарҳадига бостириб киради. Аслида у ўзига қулай бўлиши учун ўзгалар ҳуқуқини поймол этувчи торликдир. У ўз ҳаддидан ошувчи бошқаларни менсимаслик фазосидир, унда эҳтиёжидан ортиқ маконни эгаллаш истаги кучлилигидан у ҳатто ўз қобиғига сиғмай қолгудай даражада кичрайиб бораверади.
Нафс-яхшида, у илоҳий неъматдир, нафс «ўзлик»дир. У яшаш ва ривожланиш қувватидир, тириклик, меҳнат ва ижод қилиш эҳтиёжидир. Хотиржамлик, сокинлик унга хосдир. Нафсни таниш-нафсни тарбиялаб, тизгинлаб, итоатда сақлаш ва уни жиловлаш орқали бўлади. Нафсни қаноатли қилишда, руҳиятни нафс васвасаларидан, дунёнинг нафсоний лаззатларидан асрашда, ҳою-ҳавасга берилишдан сақланишда, ҳақиқатга басират кўзи билан боқишда яхшилик мужассам.
Нафс-ёмонда, у «нафси аммора»дир, яъни баднафсликдир, чунки у ёмонликка буюргувчидир. У ғазаб ва барча ёмонликларни ўзида жамлаган зўровон кучдир. Унда дунё истакларига майл кучли, мансаб ғами бор, кўп гапиришнинг шириш таъми бор, кайфу-сафо, ҳузур-ҳаловат бор. Мол-дунёга берилган одам нафс бандасига айланиб бораверади. Нафси учун яшашда хорлик бор. Нафс одамнинг ички душмани, унинг буйруқларига бўйсинган киши охир-оқибат нафсига қул бўлиб қолади. Ёмон нафсдан қутилишнинг чораси нафсни тергаб, уни тийишга одатланишдир.
Ўзни яхши кўриш- яхшида, у жони қийналсада бошқаларга ёрдамини аямаслик, ўзи яхши кўрган нарсасини бошқаларга ҳам раво кўриш, ўзининг руҳий ҳолатини бошқариш орқали ҳақ бўлсада, жанжалларнинг олдини олиш мақсадида тилини тийишлик, бировларнинг кўнглига озор бермаслик учун ўз қадамини ўйлаб босишликдир. Булар ўзини яхши кўрган одамларга хос амалларга мисоллар.
Ўзни яхши кўриш-ёмонда, бу ўз ҳузурини ўйлайдиган худбинликдир, ҳеч жонини қийнагиси келмайди, яъни фидойи бўлолмайди. Ҳақми-ноҳақми ҳар қандай мунозарада ўзининг гапини ўтказади, атрофдагиларнинг хоҳиш-истаги билан ҳисоблашмайди. Ўзига нисбатан қилинган ёмонликларни унутмайди ва кечирмайди, кек сақлайди, гина-кудрати кўп бўлади, ҳамма нарсаларнинг яхшисини ейишга мен ҳақлиман , деб ҳисоблайди. Ўз ташвишларини бошқалар елкасига юклашга ҳаракат қилади. Бу аслида ўз манфаатини ҳаммадан устун кўрувчи ўзини ёмон кўришдир.

Апрель 2 2014

Руҳчан маъво

Мовароуннаҳр алломаларидан бири, замондошлари орасида «баҳри муғриқ» (тубсиз денгиз) деб тан олинган Муҳаммад Абу Ҳомид Ғаззолий ўз асарларида «— жон (руҳ) тўрт лафзнинг биридир, — дейди. Жон (руҳ) кўзга кўринмас жисм бўлиб, манбаи жисмоний дилнинг ковакларидир… руҳоний дил инсоннинг асл моҳиятидирки, инсон бутун илму маърифатга унинг воситасида эришади ва барча хитоб, азоб, итоб (танбеҳ) ва талаблар унга қаратилган бўлади. »

Жон (руҳ), тан, дил, нафс ва ақл бари муштараклик хусусиятига эга, руҳ учун «қафас» ичра эркинлик тақозо этилган тақдирдир, у айнан шу ҳолатда қувват йиға олиш имконига эгадир, балки. Ҳаётда — жоним чиқиб кетди, руҳим тушиб кетди, жоним қинидан чиқаёзди, — деймиз. Бирор ёмон сўз эшитганда ёки ноҳақликка дуч келганда-таъбим хира бўлди, ё юрагим қоп-қора бўлди, ёхуд кўнглимга қил ҳам сиғмайди — деймиз. Демак яхшиликдан нурафшонлик ҳосил бўлади, ёмонлик туфайли руҳият олмини зулмат қоплаб, нохушлик юзага келади. Шунинг учун ҳам инсон яхшиликка ташна, ёмонликдан эса безийди.

Сен ўз онгинг ҳамда руҳинг ила чин дилдан яхшиликни истасанг, эзгуликка интилсанг, уни ўзингга жалб эта оласан ва ниҳоят ўзинг ҳам яхшиликка айланасан. Яхшилик тимсоли танингдаги саломатликда, юрагингдаги меҳр-мурувватда, кўнгилдаги қувончда, руҳиятингдаги нурли маъвода акс этганда гўзаллик намоён бўлади.

Биз ҳеч қачон билолмайдиган мавжудлик муддати руҳда мужассам, ҳар бир нарсанинг бор бўлиш дақиқалари қатъий белгиланган, фақат ўз руҳимиз билан ўз руҳимизга огоҳлантириш, белги беради, холос. Яқинлашаётган фалокат эпкини руҳга тушкунлик бағишлайди, келаётган ғам-кулфат сояси руҳни нурсизлантиради, шунингдек, бўлғуси бахт-саодат ифори аввалданоқ руҳиятни кўтаради, омад чақмоғи ялт этиб, олдиндан қалбга шуур бағишлаб руҳни тетиклаштиради.

Руҳият олами жумбоқларга тўла, хаёлот каби ададсиз, олам ичра оламдир. Олам нурга интилади. Руҳиятнинг жозибалилиги унинг нурга йўғрилганлигидадир. Руҳни поклаш Абу Ғаззолий шарҳлаганидек нафс, жон(руҳ), ақлни тарбиялаб, камолотга етказмоқликдир.

Ўз руҳиятинг аҳволидан бохабармисан? Унинг қатларида албатта, яхшилик қирралари мавжуд, сен ўзинг уларни кашф эта олмоғинг ва ҳис этмоғинг даркор, йўқса бир умр ўз-ўзингга бегона бўлиб қолмоғинг эҳтимолдан холи эмас.

И.Гёте «Сиз нимани тушунмасангиз, у сизга бегона» — деб нақадар ҳақ гапни айтган.

Руҳингни ғафлат туманидан  мусаффоликка олиб чиқ ва ўз руҳингдан таралаётган маъвони англа. Буни ижро эмоқлик сари ўзингнинг онгинг ва тафаккурингнинг фақат яхшиликка йўғрилган қирраларигина тўғри йўлни кўрсата олади.

Суфён ибн Уяна айтганидек, — «Фикр қалбга кирувчи нурдир«. Онгда фақат ва фақат эзгу фикрлар уйғонаверса, тафаккурда яхшилик амаллари ҳақида режалар туғилаверса, ва кўнгилда пок ниятлар барқ ураверса амалларнинг тўғри ва адолатлисидан оғишилмаса руҳ юксалгай.

Разолат ва қабоҳатдан, қаҳр-ғазабдан, тубанликдан, ёлғончилигу қинғирликдан, мол-дунёга берилишдан ва барча ёмонликлардан ўзингни сақлай олсанг, иймон-инсофли, адолатли, меҳр-муҳаббатли бўлсанг кўтаринки руҳ сени чулғаб олади. Руҳинг енгил бўлса сени еттинчи осмонга олиб чиққудек, кўнглингга сурур бағишлайди, руҳинг уйғоқ бўлса, олам гўзаллигини қалб кўзи ила кўра олиш сенга насиб этса ажабмас.

Апрель 1 2014

Нафс

Баднафсликнинг қуроли ҳузур сифатидаги алдов, манзили тубанлик, ўзингга сездирмай сени ёмонлик томон етаклайди. Ўпқон каби ютишни хуш кўради, ожизлик бағрида улғаяди. Виждондан қўрқади, ирода кучидан ҳайиқади, қатъиятдан мунғаяди, маънавий тўқликдан озади, билгилки нафснинг хусусияти енгилувчанликдир. Қачонки ўз нафсингга аза оча олсанг, юксакликка доҳил бўласан.

Апрель 1 2014

Yayot saboqlari

Hayotda haqiqatning o’zi emas, balki uninyg uchun tanlangan mezon muhimroqdir. Noto’g’ri ma’naviy o’lchovdan adolat nohaqlikka yo’g’riladi. Haqiqat yuzasidan ko’rinishi to’g’ridegu, ammo, faqat «qora» ko’ngilning g’araz g’orida tug’iladigan bunday «adolatparvarlik» insoniylikning dahshatki kushandasining o’zidir. Ilohim, mezon tanlovi pok qalbli insonlarga buyursin.

Har kimning o’z xayolot dunyosi  mavjud, turli ruhiyat fazolarining to’qnashuvi, kurashi, murosasi, hamkorligi oqibatida odamlar o’rtasida munosabat namoyon bo’ladi. Kelishuvlar fazolar ruhining mosligi tufaylidir.