Февраль 28 2016

Ҳовуз. Қатра.

Жўшиб оқаётган дарё бўлолмасанг ҳам ҳовуз бўл, ақалли. Оқаётган ҳовуз бўл, кўлмак бўлмагин, асло. Кўлмакда бир жойда туриб қолиш, эскириш, ўз жойида буғланиш ва сингиш орқали тугаб, изсиз йўқолиш бор.
Сув оқиб кираётган ҳовузда янгиланиш бор, ўзгариш, қайта тирилиш бор. Пок сувдан, тиниқ сувдан умид бор, ахир. Чунки, унда ҳаракат, яъни ҳаёт бор. Ҳовузнинг атрофидаги дарахтлар унинг тубида илдиз отган-у, ёнида соябонлар каби тизилгандек, гўё. Ҳовуз ўз “косасидаги” сувни тиндиради, лекин ўзи ташна, ҳовуз бўйидаги дарахтлар унинг сувидан илдизи орқали симиришига ташна, одамлар челакларини бағрига ботирган ҳолда, тўлдириб сув олишларига интиқ. Ҳатто, ундаги сув томчилари буғланиб гўё, ҳаво билан ўзича мулоқотда бўлади.
Сен ҳам ўзингга яхши дўст, ҳамфикр топа ол, худди ҳовуз ва атрофидаги дарахтлар мисол, ҳовуздаги сув дарахт танаси орқали юқорига кўтарилгай, барглар эса шукроналик тимсолида ям-яшил тусга киришади. Энг муҳими, ўз онгинг ва қалбинг ҳовузини тозалаб тур-ки, яхши фикр ва нур билан янгиланиб борсин.
“Тан яхшиликка, оқар сувга мойил, чунки асли шулардан. Қалб ҳикматга, илмга майл қилади.” Жалолиддин Румий. Ўзингни тергаб, янгилик оқимини ўз ботинингдан ўтказиш қийноғини ҳис эт. Донишмандларнинг панд-насиҳатлари, ўгитларидан узоқлашма, уларни такрор ва такрор идрок этишга урин, уларга амал қилишни ўзингга одат қил.
“Байт: Қалбида хоҳиши бўлмаган инсон қандай қилиб ишга жон-жаҳди билан киришади? Сув оқмаса, шамол эсмаса чиқинди қандай кетади.” Жалолиддин Румий. Билим ва тажрибангни тинимсиз ошириш орқали, ўқиш ва уқиш орқали янгиланишга эриш.
Туб маънодаги руҳий янгиланишга фақат тафаккурни ўстириш ва кенгайтириш ҳамда эзгуликка эргашиш орқали эришилади, шунчаки, машаққатсиз эришиб бўлмайди. Яшамоқ дегани бу- руҳни узликсиз тарбиялаб бормоқ, ўсмоқ дегани эмасми?!

Февраль 28 2016

Моҳият руҳиятда.

• Абадият бу-вақт ўз кафтида авайлаб тутиб бораётган буюкликдир;
• Нур ва соянинг алмашиниб туруши қонуният даврийлиги нишонасидир;
• Дун-дунёнинг думалаб айланиши мавжудликнинг бир услубиятидир;
• Хусусият туфайли оламда ранг-баранглик барқ уриб тураверади;
• Моҳият- кўп ҳолларда мавҳумлик ёпинчиғини ёпинган нотанишга ўхшайди;
• Яхшилик ва ёмонлик ёнма-ён юради, қай бирини танлашинг сенга бир имкониятдир;
• Муваффақият ва мағлубият ўз ўрнида пасту баланд туради, қай бири насиб этиши сен учун бир иноятдир;
• Бахтни кутиб яшайсан, аммо кутганинг бахт бўлиб чиқмаса, эришганинг аслида сенинг қалбингдаги мавҳум ниятдир;
• Мужассамлик ва хотира мавжуд бўлмаганда эди инсоният яхлитлиги унитиларди, балки;
• Табиат ўзидаги хослик ва мослик туфайли мамнуният моҳиятига эришганга ўхшайди;
• Оқ ва қора зиддият мисоли қарама-қарши тусларда товланади;
• Оқ кабутарларнинг эркин парвозини ҳурриятнинг бир тимсолига ўхшатамиз, яна не-не тимсоллари бордир;
• Чеҳра ва хулқларнинг ўхшашликлари негизи баъзан фақат ирсият туфайли эмасдек туюлади;
• Қадрланган жойдагина салоҳият ўз қудратини яққол кўрсатади;
• Манманлик келса, у ердан самимият кетади, агар аслида мавжуд бўлган бўлса.;
• Зарурият ўз юкингни оғринмай кўтармоқ, мажбурият бошқа бировнинг юкини истамай кўтармоқдир;
• Инсондаги орият адл дарахти каби тик бўлади;
• Ҳамиятли инсоннинг муомаласи мулойим, қалбида кенглик бор доим, чеҳраси сўлим, хулқи ҳилм бўлади;
• Инсон кайфияти обу ҳаво каби ўзгарувчандир, шундан инсон бир умр унинг беқарорлигини тушунолмай ҳайрон;
• Моддият ва руҳият ҳамкорликда ҳаёт учун курашади, мослашади ва ниҳоят видолашувга мажбур бўлади. Балки, азал ва абаднинг қисмати шудир.

Сентябрь 19 2014

Сурату сийрат

Кенгайибу торайиб оқади дарё,
Кенгайган жойида дунё ҳам кенгми?
Сал секинроқ сирпанар қатламлараро,
Уюрма думалар, — торликда тангми?

Булоқда майинлигу илиқлик яшар,
Денгизда тўлқинлар югурар тинмай.
Шаршаранинг бўғзидан “қалдироқ” тушар,
Ёмғир томчилайди ҳавога инмай.

Шудринг кўк майсаларни ўпиб ярқирар,
Камалакда томчи шуъла тоблайди.
Ғорнинг бағридан маҳзун “кўз ёш” тирқирар,
Дур каби тарсиллаб, дўл шитоблайди.

Боғу роғда бағри хун анор қонайди,
Шарбатга тўлган нок шўхчан боқади.
Узумнинг донасида шароб қайнайди,
Полизда қовундан шира оқади.

Шакл ва шамойилнинг турфалиги кўп,
Ўзига хосликни этар намоён.
Гар ғаройиб мосликни сен илғасанг хўп,
Олам гўзаллиги бўлади аён.

Июль 28 2014

Vaqt

U olam sarvari yaratgan ibtido va mangulik mo’jizasidir. O’zi cheksiz ammo, cheklovlari bor, u mangu davom etadiyu umr ko’rinishidagi qisqa shaklga ega. Senga uning onlarga bo’laklangan hamda o’lchangan bir bo’lagigina nasib etadi. O’zi bir o’lchamli- yu lekin o’lchovi bisyor. Lahzani o’lchash mezoni nima? Gohida lahzalar yillar zalvoriga ega bo’ladi goho, g’aflat tumani aro qolib yillar to’fonini sezmaymiz.Kunlar sekin, yillar tez o’tadi.
Vaqt umrimiz mezbonidir kelib – ketguvchi, biz esa mezbonimiz uning charxpalagida, bir zum bo’lsada mehmonu- mezbonlik udumi buzilmagay. Bizning kutguligimizga yarasha tutqulik sovg’asi bo’ladi, tashvishu g’avg’osi han yo’q emas. Biz uning kelishini intiqib kutamiz, ba’zan tez o’tib ketishidan og’rinamiz, ba’zida sekin bo’lsada o’tishini xohlamaymiz. Gohida bir zum zulmi qalbimizni qaqhsatsada ko’klarga olib chiqguvchi ne-ne daqiqalari ham borku deb o’zimizni ovutamiz. Vaqtdan nafratlansangda u qalbing jarohatini davolaydi.

U o’zi yurar uzluksiz zinaga o’xshaydi, sakrab o’tolmaysan, lahzalar o’rnini almashlab bolmas, o’z vaqti-soati bilan qadam ba-qadam yurishga majbursan, bosilgan iz o’tmishga aylanadi. Zinadan ko’tarilmoqlik yoki tushmoqlikni anglash hammaga ham nasib etavermaydi. O’tgan kundan ibrat olib, bugunning mazmunini yaratib va ertaning farog’atiga erishish ma’lum ma’noda o’zingga ham bog’liq.

U o’tkinchi davru-davron, ortiga boqolmaydi, qaytolmaydi ham biroq, takroriyligi muqarrar, kunlar, oylar, fasllar yillar asrlarga qo’l tutadi. Zamonning bisotida o’tmishi, hoziri, kelajagi borligi ayni haqiqat demakki, har borliqning o’ziga xos bisoti bor. Shamol yeli sirtingdan siypab o’tsa, vaqt esa sening vujuding, ruhing, onging orqali sizib o’tadi va albatta o»z naqshini qoldiradi. U o’zi daryodagi suv kabi oqayotib istasang, istamasang shaksiz seni domiga tortadi, kimdir po’rtanaga, kimdir dovulga duch kelishi tayin. Bir umr hayot oqimida suza olish san’atini o’rganib yashaysan. Hayotning o’zidan dars olasan, bu darsning tanaffusi ham, ta’tili ham yo’q, ammo qalbingda bong urguvchi qo’ng’irog’i borki, Haq sinovlari haqida ogohlantirib turadi. Bu qo’niroq tovushiga kimdir umuman e’tibor bermaydi, xushyor tortmaydi, xatolari gunohlarga burkanib ulkanlashaveradi, oqibat bu yuk uni tubanlikka tortadi. Komil inson esa bu olamda haqqa erishish yo’lida duch keladigan alomatlarni o’z muddatida inobatga olib yashay oladi. Vaqt suratiga, maromiga moslashish oqilona ish ekanligini tushinish ham bir baxt.

Vaqt koinotning chilviri bo’lib, borliqning bog’liqlik mohiyatini hosil qilguvchidir. Uning mo’yqalami bor, o’tgan daqiqalar ajriga sochlarni oqqa bo’yaydi, yuzlarga ajinli chizgilar chizadi. Vaqt dunyo uchun yoshligu keksalikni belgilaydi ammo, uning o’ziga nisbat yo’q, garchi o’tishi nisbiydir, ya’ni bu olamda har kim va har narsa uchun har xil kechgandek tuyuladi. Kunning tongi subhidami borki ertayu-kechda o’rin almashish bilan ovvora, tun kundan bekinayotgandek go’yo. Yerning vaqti Quyoshga, oyu yulduzlarga, somon yo’liga termulish bilan o’tadi. Uning qo’l soatida mikrosekundning ulushlaridan tortib astronomik yillar izhori mujassam. Yer biror bir yulduzga nisbatan to’la aylansa yulduz sutkasi, o’z o’qi atrofida Quyoshga nisbatan to’la aylanib chiqsa quyosh sutkasi hosil bo’ladi. Biz yil davomida oylar tizimini sanar ekanmiz qadimgi rimliklarning afsonaviy xudolari shuningdek, rim imperatorlari nomlarini beixtiyor yod etishimiz haqida o’ylab ham ko’rmaymiz. Aprel oyida esa har kuni “aperire” “ochilish”ya’ni “uyg’onish” so’zini takrorlab tabiatning yashnashini qutlaymiz. Musulmonlar osmonda yangi oy ko’rinishiga qarab muharram, safar, Rabi-ul-avval, Rabi-us- soni, Jumadal-ulya, Jumadal-oxira, Rajab, Sha’bon Ramadon, Shavval, Zul-qa’da va Zul-hijja oylarini hisoblaydilar. Hamal, savr, javzo, saraton, asad, sunbula, mezon, aqrab, qavs, jaddi, dalv, hut- bular quyosh- hijriy taqvimidagi oylar bo’lib, shu nomdagi yulduz turkumlariga qarab munajjimlar bashorat qiladilar, ya’ni tabiat qonuniyatlaridan mos xususiyatlarni saralaydilar. Vaqt yorulik soyasida chopganida vajohati o’zgarib, narsalarning shakliyu o’lchamini ham o’zgartira olishi hayratlanarli. Bizning hayotimizda vaqt bir maromda oqsada vaqtim ziq deymiz, vaqt zichlasharmikan? Sekundu minutlarning kechishi tartibsizlikka yo’rilgandek tuyuladi, ba’zan vaqtni his qilsakda va ba’zan o’tishini sezmay qolsakda, asrlaru eralar esa tartiblilikning namoyon bo’lishidir.

Har holda sen unga omonat bo’lganingdek u ham senga omonatdir. Uni to’xtata olmaysan, ushlab ham qololmaysan, faqat mo’ljallab qo’yilgan muchallarni yashaysan xolos, uning g’animatligi ham shundadir. Uning o’zi ham muhlat ichra mutelik timsolidir balki. Har qancha yolvorsang ham xayr- xo’sh dema o’z kengliklariga singib ketaveradi, bilgilki uning osmoniga sen sig’maysan, seni o’z uying bo’lmish Yer bag’rida abadiyat uyqusida qoldirib ketadi. Foniy dunyoni vaqtdan ayri tasavvur qilish mumkin emasligi, ya’ni makon va zamonning mutanosibligi ma’lum esada baqo olamida vaqtning siyrati to’la namoyon bo’larmikan? Moziyga chinakam qaytmoqlik imkoni mavjudmi, bo’lg’usi kelajakka sayohat xayoliy orzumi?!