Февраль 29 2016

Олқиш

Қадду-бастингизга маҳлиё бўлганим ёлғон,
Қалб косасида мен лиммо-лим тўлганим ёлғон,
Ё савлатингиз соясида сўлганим ёлғон.
Ноз этмасдан қад ростланг бўйингизни бир кўрай,
Қоматингиз сарвга монанд бўлса гар, узр сўрай.
***
Барчани ўзига тортар боқсам жамолингиз,
Шодмон этар мунис кўнгилларни аъмолингиз,
Янада гўзал экан-ку билсам камолингиз.
Одоб ила хуш суҳбат қуришингиз ёқади,
Даврага кўрк бағишлаб туришингиз ёқади.
***
Таърифлар этсам феълингизни кенг экан жуда,
Жўшгайсиз ақлу камолотнинг айни мавжида,
Ёшлик-гўзаллик таровати айни авжида.
Лутфу карамингиз орасида нуқсони йўқ,
Давра аҳлига самимийсиз, ҳар бир кўнгил тўқ.
***
Кўз-кўз бўлди шу дам, сўзамол экансиз роса,
Хижолатдан ҳаттоки маъюс тортди муроса,
Энсалар қотиб энди, тўлиб тошди сабр коса.
Навбат бермасангиз гар даврангизда нетамиз,
Дилдош истаб келгандик, умид узиб кетамиз.

Муслима Ёдгорова

Февраль 29 2016

Жоҳиллик. Қатра.

Ўз-ўзидан фиғони фалакка чиқиб жаҳл шаҳд билан замон ичра девонавор учиб юраркан. Ишончли бир макони йўқлигидан тутақиб, ўз-ўзича зорланармиш, хурсанд чеҳралар бадтар қахрини қўзғатармишу, заҳарханда гаплар унга хуш ёқармиш.
Бир гал “жуда ўзимга мос жой топдим,”деб ўйлаган хаёллари пучга чиқибди, чунки у қалб эгаси тез-тез аччиқланиб турсада, ҳаётдан қувонч топа оладиган, мулоҳаза юритиб, жаҳлини боса оладиган кучга эга экан. У ердан нари кетишга мажбур бўлибди. Бошқа гал хафаҳол, тушкун муҳитга дуч келиб қолибди, ана шу аламзадалик менга ўз бағридан жой беради деган умидда, аввал унга қора соясини йўллабди. Аммо, бу руҳият эзилган бўлсада, унинг иродаси букилмаган экан, бор ўкинчларини четга суриб қўйиб, оламга теран назар билан қараган экан, жаҳл ўз-ўзидан бекинишга мажбур бўлибди.
Фазода учиб юрган жаҳлнинг диққатини аччиқ тутаётган жоҳилнинг қалби ўзига жалб этибди. Бу манфур қалб лойиқ гўшам бўлгай деб, унга сингиб кетибди. Энди жоҳил ўшқирганида атрофга фисқу-фасод сачраркан. Қовоғи уюилган баджаҳлнинг дағ-дағаси маъюс қалбларни чақмоқ чақинидек изтиробга соларкан. Ҳасад жоҳилнинг ҳамроҳи-ю, ғаразгўйлик эса одати экан. Жоҳил жаҳл отига миниб олиб, таъна-маломатларни тош каби отар, турли тарафларга қарғишларни найза каби улоқтирар, ғазабдан кўзлари қонга тўларкан, ғазаб чор атрофни рутубатга тўлдириб, ҳаммага зиён-заҳмат етказаркан. Жаҳлнинг заҳри авваламбор, жоҳилнинг ўзини емириши, тубанликка етаклаши айни ҳақиқат. Жаҳл тез учгувчидир, учган ўрнини ҳам, тушган ерини ҳам қаттиқ тирнайди. Зулмкорлик жоҳилнинг касби, аччиқланиш таъбни дағал ва қалб кўзгусини хира қилади. Жаҳл ўти жанжалда авж олиб, зўрайган исканжасида ҳаммани бўға бошлайди. Феъли торнинг жаҳли тез, бағри кенг жаҳлни қўлламас, ўз руҳига ғазабни йўлатмас. Манманлик ўз оловини қалайвериб, баджаҳлнинг ўзини оташида куйдиради, азоблайди, дарғазаб важоҳатдан эса эзгулик ҳуркиб қочади.
Жаҳл келса, ақл кетар дейишади халқда. Жаҳлга йўл бермоқ жоҳилнинг иши, уни ақл нурлари ила куйдириб, қалб қўрғонига киритмаслик фозилнинг иши. Ўз жаҳлини жиловлай олиш, ғазабини ичига ютиш, қахрни енгиш, сабр-тоқатли бўлиш, оғир-вазминликни одат қилиш, ўз нафсониятига эрк бермаслик инсон табиатини ҳилм, яъни мулойим қилади, хушфеълликка эга бўлади.
“Билингки, кишининг ҳалимлиги ғазабланган пайтда аён бўлади. Ғазабланмаган (яъни, ғазабга сабаб йўқ) пайтда унинг ҳалимлигини қаёқдан ҳам билардингиз?”Ҳазрати ибн Маъсуд. Ақл шундай мўъжизаки, бошқаларнинг гуноҳини авф этмоқликни ўргатади, мулойимлик сийратини тақдим этади, босиқлик қудратини ато этади, бировларнинг айби ва хатосини унутмоқлик одатини юқтиради. Фикрлаш доирасининг кенглиги, тафаккурнинг чуқурлиги, ўй-хаёлнинг поклиги шубҳасиз жаҳл ўтини сўндиради. Меҳрибонлик ва шафқат, мулойимлик ва босиқлик қалбларга илиқлик бағишлайди. Меҳр булоғи жўшаверса, жаҳлнинг қахр дарёси қуриб боргай. Қахру ғазабни тарк этиш-барча гўзал ахлоқни ўз ичига олади,-дейишган донишмандлар.

Февраль 29 2016

Мансабга мансуб.

Мансабнинг курсиси бор, арғимчоқдай алдамчи, баландларга учирмоқни ваъда беради-ю, аммо ўзи таянчга маҳкамланганлигидан телбаларча тебранади, холос. Мансабни ҳою-ҳавас қилганларни тебрантириб, мувозанатдан чиқаради. Бундай курсига таяниб қолмай, ўз маънавияти тарбияси билан шуғулланган, ўз-ўзини такомиллаштирган кишигина юксалиш қудратини тўлалигича ҳис қила олади.
Мансабнинг кўзга кўринмас тожи бор, эгасининг бошини айлантириб, аврагани-авраган: “Сен қудратлисан, сен ҳаммадан зўрсан, сенинг ҳукминг- мутлақ”, дея сийлагани-сийлаган. Аммо, теран тафаккур орқали бошни омон сақлаб, халқ орасида ўзини камтар тутган мансабдоргина ҳурматга сазовор бўлади, юксак мавқега эришади.
Мансабнинг ғаройиб дурбини бор, узоқни- узоқроқ, яқинни- яқинроқ қилиб тасвирлайдиган, эгаси хоҳлаган рангга оламни бўяйдиган, исталган жойларни тиниқ, эгасининг назарида аҳамиятсиз воқеаларни ғира-шира акс эттирадиган, гўё дурбин эгасининг кайфиятига мос созланиб турувчи мослама каби. Агар, қўлингга тутқазилган бу мосламани адолат мезонида созлаб, оламни бор бўйича, турфа рангича, турли мазмунича илғамоқлик лозимлигини англаб ета олсанггина мансаб қулига айланмайсан.
Мансабнинг нафс дея аталмиш отлиқ аскарлари бор, сен истасанг бўлди, от суриб айтганингни муҳайё этади, дунёнинг беш томонидан хирож йиғиб келиб, разолат ўпқонини тўлдиришга хизмат қилади. Талон-тарож қилиб, алдов йўли билан ҳаром-хариш бойлик тўплаш, бировларнинг ҳақини кўзини лўқ қилиб, юлиб олиш уларга хуш ёқади. Ўз нафсингга ўзинг шафқат қилма, уни тергаб тур, қўл остингдагиларга мурувватли ва кечиримли бўл, аммо, огоҳ бўл, кўпларга раҳбар бўла туриб, нафс аскарининг йўриғига юришдан сақлан.
Мансабнинг яхши-ёмон феъллари кўп, айниқса, калондимоғлик, оддий одамларни оёқ учида кўришлик хусусиятларини сенга юқтиришга уринади, зийраклик ва тийраклик билан уларни сезиб, ўз вақтида ёмон феъллардан қутилиш чораларини изла. Донишмандлар қайси соҳада бўлмасин раҳбарнинг сўзлари тома, сурати жома, хулқи омма бўлиши зарур деб ҳисоблашган.
Мансабда шундай бир куч борки, у айрим одамларни жазавага солиб, ўшқиртиради, қўлини мушт тугиб столни савалатади, оғзидан кўпик сачратиб, бетига даҳшат кукунини сепади, шунда оғзидан чиқаётган ҳақоратлар зарбаси ҳаттоки, ҳавони титратади. Қаршисида эгилган бошлар, жовдираган кўзлар янада ғазабини қўзийди. Турқи амалдорлик важоҳатига мойил бўлиб бораверади. Раҳм-шафқат ундан бегоналашиб кетган, у эса мансаб шуни тақозо этади деб, ўзини оқламоқчи бўлади. Аслида, у “қуюшқон”дан чиқиб бўлганлигини ҳис этмайди, аллақачон адолат қалқонини жаҳолат қиличи ёрдамида парчалаб ташлашга муваффақ бўлган. Аслида, аввалбошдан ундай кишининг нияти холис бўлмаган. Ундайлар амал-тақал қилиб амалга миниб олгач, порахўрликнинг жирканч қоидаларига амал қила бошлайди, ўз қўл остидагиларга шамалар орқали порага “ишора” бериб “совға-салом” тиланади.
Мансаб кимгадир эзгу ишлар йўлида қудрат берса, кимгадир кўз-кўз қилмоқ учун сохта савлат беради. Мансабнинг ўт-олови кимнингдир ақл-заковатини ўткирлаштирса, унинг кул-тутунидан кимнингдир қалби кирланади. Мансаб кишидаги яшириниб ётган ёмон хусусиятларни ҳам, яхши хислатларни ҳам очади, бўрттиради, шунингдек, янгиларини ҳосил қилади. Ўз ўрнига мос тушган мансаб ижод завқини беради, меҳнатга иштиёқни оширади, вақтдан ўзишга, ҳаётга теран кўз билан қарашга ўргатади.
Мансабнинг ажойиб сандиғи бор, унинг бисоти хушмуомалалик, ҳалоллик, адолатпарварлик, виждонлилик, сабр-тоқатлилик, ўзгалар қалбини тушуна олишлик кабилардан иборат. Аммо, унинг қулфига мос калитни топмоқлик сенинг маънавиятинг юксаклигига боғлиқ, бошқа хил очқич йўқ. Бунинг учун эса ўзлигингни англашга интилишинг даркор, ўз ички оламингни ўзинг таҳлил қилиб, ўзингни ўзинг кузатишинг ва тузатишинг шарт, ўз-ўзингни тергай олсанггина бошқаларнинг маъсулияти учун жавоб бериш ҳуқуқига эга бўласан.
Баркамол, билимли ва қалби тоза, виждонли, сўзи ва руҳи майин, ўз манфаатидан ўзгалар манфаатини устун қўювчи хушхулқ раҳбаргина янгиланиб, ривожланиб бора олади, мартабаси улуғ бўлади.

Февраль 28 2016

Томчи. Қатра.

Ёмғир узилиб-узилиб, тўқнашиб-тўқнашиб, томчилаб ерга интилади. Баъзан ёмғир томчилари дераза ойналарини чертиб, сокинлик куйини бузиб қўйишади. Баъзан эса, ёмғир томчилари қуёш нурлари оғушида бирлашиб, етти хил рангдаги камалак камонида товланишади. Тун зулмати ўксиб йиғлаганида кўз ёшлари майсалар пешонасида тонгги шабнамга айланиб, қалтираб туради. Шаршаралар, фавворалар сочларидаги шаффоф томчилар атроф ҳавога салқинлик бағишлаб, ўзлари ҳам сакраб-сакраб яйрайди, гўё.
Томчилар сумалакда кетма-кет тизилишиб, музлайверади қотиб, дўл ҳам томчи тошчаларидир, тушган жойига қаттиқ урилади ва инграйди. Томчи тошни тешади дейишади, шунингдек, томиб-томиб кўл бўлар дейишган.
Томчида денгиз акс этганидек, онгнинг сийрати фикрда намоён бўлади. Қайғули кўз ёши томчисида мунг шодаси бор, аммо, идрок азобида сизиб чиққан кўз ёшлари томчисидан қалбдаги ғуборлар тўкилади. Ғазаб келганида томчидек сачрама, сокинлик сиртида ёйилиб тинчлан. Тор кўнгилдан ҳасад ва кўролмаслик томчи каби сизиб чиқиши эҳтимоли бор. Огоҳ бўл, маънавий озуқани ҳар дам томчи каби симирки, қалб дарахти кўкариб, яшнасин.
Қалбингда меҳр-мурувват булоғини очгин-ки, унинг томчилари бошқалар қалбига умид бахш этиб сингиб борсин. Қалб меҳрга тўлганда муҳаббат юракларни тўлқинлантиради, кўзлар нурга тўлади, тилга бол сингийди, инсон чеҳраси очилиб, олам гўзаллашади.
Меҳр берсанг гар инсонларга томчили этиб,
Дарё бўлиб оқиб келгай ўзингга етиб.

Февраль 28 2016

Тўртликлар

Меҳр-саҳоват тиласанг китоблар улаш,

Ёшларга мадад бўлгай эзгу тафаккур.

Гар, маърифат тиласанг китоблар улаш,

Маънавий бу чашмага минг бор ташаккур.

***

Дард учун бу дунёга келгайми одам,

Гардларини ювади тинмайди сира.

Истиқбол учун йўлчироқ яратиб илдам,

Ўтгай истакларига бўлиб асира.

***

Кўнглингнинг сандиғида гина сақлама,

Вақтнинг терс шамолига совургани бер.

Бировларни қоралаб ўзни оқлама,

Огоҳ бўлгил адоват қалбни эзиб ер.

***

Кўп эзма гапиргандан эшитмоқ яхши,

Яхши сўзни ўзга хўб эш этмоқ яхши.

Маъноли сўз достон эт  мисоли бахши,

Бўлолсанг бўл доимо  яхшининг нақши.

***

Дунё излаб дунёни кезгайдир банда,

Англамасдан ишқ жоми тошганин ўзда.

Руҳ тўфонлар тўзғитиб кезгайдир танда,

Дунё чироғи алҳол сўнгайдир кўзда.

***

Устознинг ҳар сабоғи ҳикмат бўлганда,

Ҳар шогирднинг қалбида эзгулик унгай.

Маърифат улашмоқлик ҳиммат бўлганда,

Комилликка чорловчи бир маёқ ёнгай.

***

Хушхулқлик эрур инсонларни кечирмоқ,
Ёмонлик ёзувини дилдан ўчирмоқ.
Камчилигу нуқсонни мумкин тузатмоқ,
Бил, эзгуликдир кўнгилларни безатмоқ.

***

Мум тишлагин-у ҳар дам бадхулқ  сўздан қоч,

Ҳаттоки, қарғишдан ҳам қулагай оғоч.

Атрофингга самимий ёйганда  қулоч,

Хушмаъно тилакларга қалбингни кенг оч.

***

Дилларни оғритиб сен сўзлама зинҳор,

Ва қасдма-қасдликни ҳам кўзлама зинҳор.

Гард-ғуборга тўладир ёмонлик  саси,

Эшитган ҳар одамнинг қотар энсаси.

***

Кесатиқ сўзлари тиғ тирнаб кесгайдир,

Бадхулқлик тўфони минг инграб эсгайдир.

Юмшоқ сўзласанг гар, мулойим ёқгайдир,

Дилдан дилларга меҳру сеҳри оқгайдир.

***

Ҳақ гапни ангалагувчи ёру дўст қани?

Солиҳ ўзига ҳамроҳ этгайми сани?

Манмансировчи йўлдош юлгай ёқангни,

Ҳамсуҳбатингни ҳаргиз аслини тани.

***

Инсон боқгил оламга дунёсан ўзинг,

Дунёнг қолиб оқибат ўзинг кетасан .

Ҳарчанд дунё истама тўймайди кўзинг,

Ўз-ўзингга интиҳо бўлгач нетасан.

***

Ҳеч ёмонлик тилама қалбинг ўлмасин,

Бор савобни булғовчи гардга тўлмасин.

Гар, кўнглинг обод эрса забонинг ширин,

Меҳринг нури сояда қолмас яширин.

***

Хулоса чиқармоққа шошилма зинҳор,

Танганинг терс томони мавҳумдир балки.

Хўб ўйлагил фикрингни этганда изҳор,

Ҳақ баҳойинг яхшиликка ҳукмдир балки.

***

Қорачиғинг билан дунёни кўрасан ўзинг,

Омонат дунёга изма-из босасан қадам.

Овоз бер дунё қулоғига инади сўзинг,

Тўймаган ўз кўнглини алдаб кетгувчи одам.